به مناسبت بیستم مهرماه روز بزرگداشت حافظ

 

۱. مختصری از زندگينامه حافظ:

شمس الدين محمد ملقب به لسان الغيب غزلسرای بزرگ و نامی ايران در قرن 8 مي زيست. تاريخ دقيق ولادت وی مشخص نيست شايد حدود سال 727 . گويند پدرش بهاالدين بازرگانی اصفهانی بوده كه در كازرون با زنی از آن محل ازدواج كرده و خيلی زود در ايام كودكی شمس الدين محمد از دنيا رفت. پس از آن حافظ با مادرش زندگی سختی را در پيش گرفت و برای كسب نان به كارهای سخت و توانفرسا پرداخت و به سختی به تحصيل علوم پرداخت و در مجالس درس علما و بزرگان زمان خود حضور يافت.و چون در ايام جوانی حافظ قرآن بود حافظ تلخص كرد.وفات وی در شصت و چند سالگی در سال 792 يا 791 اتفاق افتاد .و پس از وفاتش شخصی به نام محمد گلندام اشعار وی را جمع آوری كرد. حافظ علاوه بر غزلهايش رباعی، ساقی نامه و مثنوی نيز دارد ولی شهرتش به خاطر غزلهای پرارزش اوست .

 

 

۲. دوره ای كه حافظ در آن ميزيست :

حافظ هنرمندی هدفمند بود و بنابراين از تاريخ زمانه اش جدا نيست . دوره زندگی اين شاعر در عصر فترت دوره ايلخانی و تيمور است يعنی كشمكش بين دو آشوب بزرگ مغول و تيمور. شيراز در اين اعصار كانون هنر ايران بود و به سبب هوشياری يكی از اتابكان فارس با دادن خراج هنگفت از گزند حمله مغول د رامان ماند و پناهگاه هنرمندان و انديشمندان شد  و به شكوفايی اقتصادی و هنری رسيد. با اين وجود عصر حافظ دوران سقوط ارزشهاست . عصر جنگهای داخلی و تزوير های خانگی .در اين دوره قيام ها  اغلب خودجوش و بدون سازماندهی بودند . و عناصر جنبش های سازمان يافته را بيشتر دراويش تشكيل ميدادند كه انها نيز توفيقی نداشتند ولی انديشمندان عصر خود را تحت تاثير قرار دادند . حافظ در دوران سياه امير مبارزالدين دلبستگی خود را به حركتهای تحول طلبانه نشان ميدهد :

از كران تا به كران لشكر ظلم است ولی

از ازل تا به ابد فرصت درويشان است .

 

۳. حافظ و عرفان :
 عرفان به معنی يافتن حقايق از طريق كشف و شهود است.  و عارف د راشعار حافظ به معنی شخص خودشناس خداشناس حقيقت جوی است . مرتضی مطهری در تماشاگه راز ميگويد : ديوان حافظ يك ديوان عرفانی است . د رحقيقت يك كتاب عرفان است به علاوه جنبه فنی شعر. به عبارت ديگر ديوان حافظ عرفان است به علاوه هنر . ديوانی است كه از عرفان سرچشمه گرفته و به صورت شعر بر زبان سراينده جاری گشته.

 بعضی هم برعكس عقيده دارند كه عرفان محلی است كه حافظ را به انسان و زمين پيوند ميدهد و حافظ عارف مطلق نيست.  .

از ديدگاه عارفان جهان از عشق بوجود آمده و با نيروی عشق بازميگردد.در عرفان تقابل ميان عشق و عقل را به هنگام سخن گفتن از عشق زمينی و آسمانی ميبينيم. حافظ نيز در ميان اين سنت ديرينه گام مينهد . حافظ بارها به عاشق بودنش صراحت دارد .تقابل عشق و عقل در ابياتی كه خواجه عشق و رندی را در كنار هم ميآورد به خوبی روشن است :

عاشق و رند و نظربازم و ميگويم فاش

تا بدانی كه به چندين هنر آراسته ام

خواجه در حديث عشق غزل ميسرايد و عشق را والا تراز عقل ميداند و نگار زيبای خود را كه نه خط ميداند و نه درس مساله آموز مدرسين ميسازد.در شعر حافظ آنچه جهان را به حركت ميآورد و اين حركت را دوام ميخشد عطش دستيابی به مبدا است كه اين همان عشق است. شرح عشق بدانگونه كه مبنای وجود باشد پيش از حافظ نيز در شعر پارسی جايگاه خود را داشته است.  

حافظ عشق را اشتياق به جاودانگی انسان و به گسستن زنجيرهای زمان و مكان به شكستن هنجارهای اجتماع ميداند در واقع عقل حافظ جان است و عشق ميل به فناست. وحدت وجود از بحث های اساسی عرفان است كه در شعر حافظ جايگاه خاصی دارد در شعر حافظ جهان با همه كثرت و رنگارنگی از حقيقت واحدی سرچشمه ميگيرد و به سوی هدف يگانه پيش ميرود .

 

۴. انسان شناسی و حافظ :
انسان در جهان بينی عرفانی نقش فوق العاده ای دارد تا انجا كه انسان عالم كبير است و جهان عالم صغير . در شعر حافظ انسان آزاده ای شوريده است كه در قلبش شعله تابناك عشق روشن است و بار امانتی را كه كوهها و آسمانها از پذيرفتن آن سرزندند بر دوش ميكشد و فراتر از فرشتگان اوج ميگيرد و آنان را واميدارد تا با او باده مستانه بزنند.:

دوش ديدم كه ملايك در ميخانه زدند

گل آدم بسرشتند و به پيمانه زدند

حافظ اختلاف آدميان را درنيافتن حقيقت ميداند و ميگويد :

جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه

چون نديدند حقيقت ره افسانه زدند

 ريشه رنج انسان در پراكندگی است و نيز ريشه كينه ها و خودخواهی ها .حافظ جهان را خراب آباد و دامگه حادثه ميداند و ميگويد كه اگر چند روزی روح انسان درقفسی گرفتار است سرانجام آزاد خواهد شد :

چنين قفس نه سزای چو من خوش الحانيست

روم به گلشن رضوان كه مرغ آن چمنم

 

حافظ پيامی جديد در مورد انسان دارد در شعر مولوی انسان عاشقی است لبريز از شور جنون د ر شعر سعدی انسان موجودی است كاملا عادی در شعر خيام حيران و سرگشته است اما در شعر حافظ نشانی ميابد كه ويژه خود اوست . هم عاشق است و هم آزاده هم چشم به زيبايی های زمين دارد و هم  زشتی ها را ميبيند . مهمتر از همه اينكه بر جهانی بهتر و شايسته تر نظر دارد. جهانی آنچنان كه بايد باشد نه آنچنان كه هست. :

آدمی در عالم خاكی نمی آيد بدست

عالمی ديگر ببايد ساخت و از نو آدمی

 

منبع: خبرگزاری ایرنا

پژوهش ميداني «اطلس گويش‌شناختي قصران» كتاب شد

«اطلس گويش‌شناختي قصران داخل» با پژوهش ميداني گيتي ديهيم منتشر شد. در اين اطلس نقشه‌اي براي هر واژه تهيه شده و روستاهاي مختلف را روي نقشه با يكي از حروف‌هاي الفبا نشان داده‌ است.

به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، گيتي ديهيم در مقدمه مفصلي  كتاب نوشته : هنگامي كه در لواسان ساكن شدم و بي توجهي و حتي نظر منفي برخي از روستاييان را نسبت به زبان مادري خود مشاهده كردم، فكر گردآوري گويش‌ها و خرده‌گويش‌هاي كشورمان در ذهنم قوت گرفت. چه اين زبان‌ها را به خصوص خرده‌گويش‌هايي را كه نزديك تهران‌اند رفتني ديدم.
اما گردآوري و مطالعه كامل هر يك از اين زبان‌ها وقت زيادي مي‌طلبيد و شايد در يك عمر نتوان به بيش از تعداد اندكي از آن‌ها رسيد ولي صد سالي است كه زبان‌شناسان با تدوين اطس‌هاي گويش‌شناختي اين امكان را فراهم كرده‌اند كه بتوان از همه گويش‌ها يا خرده‌گويش‌ها تعدادي واژه و ساخت پايه را جمع كرد و روي نقشه آورد تا يادگاري از آن‌ها باقي بماند و در ضمن، وقت بالنسبه كوتاه‌تري صرف شود.

البته اطلس گويش‌شناختي كه معمولا شامل هزار تا هزار و پانصد واژه است به هيچ وجه جاي تمام واژه‌ها و قواعد دستوري يك زبان از ياد رفته را نمي‌گيرد، ولي وقت تنگ است و بايد دست جنباند. به اين دليل تصميم گرفتم كه به تدوين اطلس گويش‌شناختي بپردازم. دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي با خوشرويي پذيرفت كه مخارج اين كار بپردازد و بنا شد كه به طور آزمايشي اطلسي را در منطقه قصران تهيه كنم.
وي در اين كتاب به انگيزه انتخاب قصران و گويش شناختي آن نيز اشاره كرد و معتقد است كه انتخاب اين منطقه آن بود كه قصران را مي‌شناختم، زيرا چند سال پيش پژوهشي درباره خرده‌گويش‌هاي اين منطقه انجام داده بودم.

منبع: خبرگزاری ایبنا

ادامه نوشته

روبات جست و جوگر googlebot

بدون شک هر يک از ما هنگامي که موضوعي را در اينترنت جست وجو کرده ايم با ليست مفصلي از اطلاعات مواجه شده ايم که در بيشتر مواقع با دريافت مطالبي که در صدر فهرست هستند به مقصود خود رسيده ايم. google به عنوان مهم ترين مخزن اطلاعات جهان از مکانيسم هاي ويژه اي براي طبقه بندي و نيز اولويت گذاري مطالب استفاده مي کند. googlebot روبات جست و جوگري است که فهرستي طبقه بندي شده از مطالب و موضوعات گوناگون را به کاربر ارائه مي دهد. در واقع مانند يک روبات خزنده عمل مي کند بدين ترتيب که در بين صفحات سايت ها حرکت کرده و تمامي اطلاعات را در يک محل ذخيره مي کند و براي استفاده آسان تر فهرستي از آنها تهيه مي کند. بدين منظور ابتدا googlebot در بين شبکه ها حرکت کرده و مطالب گوناگون را جست و جو کرده و پيدا مي کند. کلمات پيدا شده در روي هر صفحه در قالب فهرستي طبقه بندي شده ذخيره مي شوند. بديهي است اين فهرست بسيار بزرگ خواهد بود و در يک پايگاه اطلاعاتي بسيار بزرگ ذخيره مي شود. googlebot به صفحات پيمايش شده شماره اي مشخص مي دهد و کلمات گوناگون را بر اساس حروف الفبا فهرست بندي مي کند. با پيمايش هر صفحه، موضوعات و مطالبي جديد به اين فهرست اضافه مي شود. هنگام جست و جو براي فهرست کردن مطالب، google به طور اتوماتيک فضاهاي خالي، برخي علامات و نقطه گذاري ها، کلمات تکراري را حذف مي کند و تمامي حروف را به کوچک تبديل مي کند. اين مساله خود باعث سرعت بيشتر خواهد شد. آخرين مرحله، پاسخ به درخواست کاربر است. هنگامي که کاربر در رابطه با موضوعي پرسشي مي کند يا کلمه خاصي را در محيط google تايپ مي کند googlebot به جست و جو در فهرست تهيه شده مي پردازد و هر آنچه را که در پايگاه داده هاي خود ذخيره کرده براساس اولويت تعيين شده در اختيار کاربر قرار مي دهد. بديهي است که با استفاده از اين روش شاخص گذاري سرعت دسترسي به اطلاعات بسيار بالا مي رود زيرا هنگام جست و جوي مطلبي خاص google ابتدا در فهرست الفبايي خود به دنبال کلمه موردنظر گشته و سپس براساس شاخص يا آدرس مشخص آن را در پايگاه داده هاي خود مي يابد. اما براي اولويت بندي مطالب، google چندين فاکتور را درنظر مي گيرد که طراحي مناسب، داشتن پيوندهاي دقيق به سايت هاي ديگر، اعتبار و شهرت سايت و نيز ميزان استقبال کاربران از آن سايت را مي توان نام برد. در بين فاکتورهاي تعيين کننده اولويت، آنچه از همه موارد مهم تر است پيوندهاي مناسب صفحات يک سايت به سايت هاي ديگر است که هر اندازه دقيق تر و همچنين از تعداد بيشتري برخوردار باشد آن سايت از جايگاه بالاتري در فهرست جست و جو برخوردار است. عامل مهم ديگري که باعث صدرنشيني سايتي مي شود ميزان جست و جو و ديدن آن از طرف کاربران است.در واقع هر چه ميزان استقبال از آن بيشتر باشد در اولويت بالاتري قرار خواهد گرفت. اين مساله که چگونه googlebot در بين اطلاعات به دست آمده فهرستي تهيه مي کند و با چه منطقي اطلاعات را اولويت بندي مي کند موضوع بسيار جالبي است که شرکت google هزينه و وقت زيادي را صرف آن کرده است.

منبع: عصر کتابداری و اطلاع رسانی